آلیاژ فدیوم چیست؟

 

آلیاژی بنام فدیوم

آلیاژ فدیوم Fedium یا Fidium از ترکیب دو فلز پالادیوم Pd و نقره Ag استحصال میشود.فلز پالادیوم از فلزات گروه پلاتین میباشد که به دلیل نزدیکی چگالی و عدد اتمی به نقره،      قابلیت بالایی در انحلال کریستالی در نقره را دارد.مخلوط کردن دو فلز نقره و پالادیوم  دارای رموز فنی و شیوه ی خاصی است  که سازندگان کمتر تمایل به  برملا کردن آن دارند و         هر یک از اساتید رکابساز شیوه و سبک خود را در ساخت آلیاژ فدیوم دارد.قیمت هر گرم فدیوم به قیمت روز نقره و         پالادیوم بستگی دارد و براساس مقدار درصد پالادیوم نسبت به نقره محاسبه میشود.

 

نحوه ترکیب فدیوم چگونه است؟  

برای رکابسازی درصد انحلال فلز پالادیوم در نقره بین ۵ تا ۱۲ درصد میباشد.مهمترین مسئله انحلال پالادیوم در نقره، تفاوت نقطه ذوب نقره ۹۶۱ درجه  و نقطه ذوب پلادیوم ۱۵۵۵.۴ درجه  میباشد که در حدود ۵۹۳ درجه است.برای ساخت آلیاژ فدیوم ، در محفظه ذوب (بوته)، پالادیوم را در ته بار نقره قرار میدهند و دمای کوره را افزایش می دهند.ابتدا فلز نقره به دلیل پایین بودن نقطه ذوب به مایع تبدیل میشود و در ادامه افزایش حرارت کوره و رسیدن به نقطه ذوب پالادیوم ، عمل انحلال فلز پالادیوم در نقره به دلیل مایع بودن دو فلز صورت میگیرد.ولی انجام کار به این راحتی نیست.بالا رفتن دمای مذاب نقره و عدم ماندگاری و توانایی کنترل دمای بهینه در کوره باعث ایجاد تخلخل و حباب در رکاب میشود و عمده مشکل کار ساخت آلیاژ پالادیوم همین ایراد است.برای جلوگیری از این عیب، اساتید رکابساز  روشهای خاص خود را به کار میبرند که راز و رمز کاری محسوب میشود.

 

در بیان امتیاز و برتریهای رکاب فدیوم نسبت به رکاب نقره میتوان به نکات زیر اشاره کرد :

 1- رکاب نقره به دلیل پایین بودن استحکام پس از مدتی استفاده دچار خراش و فرسودگی فیزیکی نامطلوب میشود که در رکاب فدیوم به دلیل بالا بودن استحکام فیزیکی، کمتر با این مشکل مواجه هستیم.

۲- رکاب نقره به مرور زمان در تماس با رطوبت و عرق پوست، سیاه میشود در حالیکه مقاومت فدیوم در برابر عرق و حتی مواد شیمیایی بالا بوده و این مشکل در رکاب فدیوم کمتر دیده میشود.

۳- برای آقایانی که تمایل دارند رکاب گران قیمت استفاده نمایند ، رکاب فدیوم جایگزین مناسبی برای فلز طلا به شمار میرود چرا که مشکلات شرعی طلا را برای آقایان ندارد.

۴- جلا، درخشندگی و زیبایی رکاب فدیوم بسیار بالاتر از رکاب نقره بوده و نظر علاقمندان را سریع جلب مینماید.

 اگر بتوان معایبی برای رکاب فدیوم در نظر گرفت، بیشتر در حوزه جواهرسازی و ساخت رکاب خواهد بود که عبارتند از :

۱-  پالادیوم فلز گران قیمتی میباشد.کوچکترین اشتباه در ذوب و ساخت آلیاژ باعث ضرر و زیان مادی رکابساز میگردد.چرا که پس از ذوب و قالبگیری نمیتوان پالایوم را با صرف هزینه کم مجددا فرآوری (گال کاری) نمود.

۲-  معمولا پس از عمل ریخته گری نمونه رکاب خارج شده از قالب به نظر مطلوب میرسد در حالیکه تخلخل مخفی در زیر لایه سطحی رکاب ممکن است در پرداخت نهایی آشکار شده و تمام زحمات جواهرساز را به باد دهد.جایی که کار ساخت ظاهرا تمام شده و سازنده تمام زحمت لازم را در قلمزنی، اره کاری و ابزار نهایی، متحمل شده است.

۳-  تغییر سایز رکاب فدیوم که لازمه آن دو عمل برش دادن و جوش دادن است برخلاف رکابهای نقره، به راحتی صورت نمیگیرد و رکاب فدیوم رفتار نامطلوبی در تغییر سایز و جوشکاری دارد و به همین دلیل، اساتید فن رکاب فدیوم را برخلاف رکاب نقره به صورت یک تکه و بدون هیچگونه عملیات جوشکاری میسازند.

برای سهولت شناخت رکاب فدیوم از حرف اختصاری F به عنوان نماد آلیاژ فدیوم در جواهرسازی استفاده میشود. تصویر زیر مهر رکاب فدیم استاد حاج محمدحسین جدی میباشد که به عنوان نمونه آورده شده است:

استاد حاج محمدحسین جدی با آشنایی و تجربه بالایی که در جواهرسازی داشته (احتمالا) در مواجه با زیورآلات اروپایی متوجه آلیاژ فدیوم شده و نخستین بار در ایران توسط ایشان انگشتر با جنس فدیوم وارد حرفه جواهرسازی شده است.استاد جدی انگشترهای زیبایی در مدلهای مختلف با آلیاژ فدیوم خلق کرده اند که در زمره آثار ارزشمند هنر اسلامی ایران زمین جاودانه شده است.

 

امیدواریم با توجه به مزایای آلیاژ فدیوم ، روز به روز به شمار علاقمندان و اساتید جواهرساز فعال در این خصوص افزوده شود و شاهد آثار بدیع و زیبای بیشتری باشیم.